Het rapport getiteld “Ik kom zo bij u…” van het Centrum voor Ethiek en Gezondheid (CEG), gepubliceerd november 2025 adresseert de ethische en menselijke gevolgen van het personeelstekort in de langdurige zorg in Nederland, met een focus op verpleegkundigen, verzorgenden en begeleiders. De analyse is gebaseerd op interviews met 47 zorgverleners, waaruit blijkt dat zij worden geconfronteerd met onmogelijke morele keuzes, waardoor zij het gevoel hebben tekort te schieten of hun eigen grenzen te overschrijden.
Het rapport benadrukt dat deze tekorten de essentie van goede zorg onder druk zetten, in het licht van het zorg ethische model van Joan Tronto. Het CEG roept de overheid op om structurele keuzes te maken, een publiek debat over de toekomst van de zorg te voeren en zorgverleners als essentiële bron van wijsheid bij beleidsontwikkeling te betrekken om de onrechtvaardige verdeling van de morele last tegen te gaan.
Inzichten vanaf de Werkvloer: Hoe de Zorg Zelf kan Veranderen
Ondanks de hoge werkdruk en de morele last die zij dragen, tonen zorgverleners een grote gedrevenheid om mee te denken over oplossingen. Hun inzichten, direct afkomstig uit de praktijk, bieden concrete handvatten voor veranderingen die de zorg zelf kan doorvoeren om de situatie te verbeteren.
TEKORT ZORPERSONEEL IS NIET VAN 2025 en is niet nationaal
Personeelsschaarste in de zorg is een mondiaal fenomeen dat in vrijwel alle landen speelt, zij het in verschillende mate. De problemen zijn overal vergelijkbaar: vergrijzing van de bevolking (waardoor de zorgvraag stijgt) en vergrijzing onder zorgmedewerkers zelf (waardoor uitstroom ontstaat), gecombineerd met hoge werkdruk. Nederland schoort bovengemiddeld groot in vergelijking met andere economieën.
Overeenkomsten en verschillen
- Vergrijzing is de hoofdoorzaak: Net als in Nederland is de toenemende vergrijzing in veel andere (Westerse) landen de belangrijkste oorzaak van het tekort aan zorgpersoneel.
- Hoge werkdruk en uitstroom: Hoge werkdruk, werk-privébalansproblemen en onvoldoende doorgroeimogelijkheden leiden ook elders tot vertrek van personeel, wat de tekorten verder aanwakkert.
- Internationale werving: Veel landen, waaronder Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Nederland, proberen de tekorten op te vangen door personeel uit het buitenland (ook buiten de EU) te werven, wat aantoont dat het probleem wijdverbreid is.
- Verschillen in ernst: Hoewel Nederland tot de landen behoort met een relatief goed georganiseerde langdurige zorg, zijn de tekorten in sommige sectoren, zoals de langdurige zorg, hier schrijnend.
Specifieke landen en regio’s
- Europa (o.a. België, Duitsland, VK): De meeste EU-landen signaleren dezelfde problemen en zoeken naar oplossingen voor meer instroom en behoud van medewerkers. Duitse ziekenhuizen kampen bijvoorbeeld met aanzienlijke tekorten.
- Verenigde Staten, Canada, Australië: Ook welvarende landen buiten Europa melden een groeiende behoefte aan zorgpersoneel, waarbij ze concurreren om internationale krachten aan te trekken.
- Lage- en middeninkomenslanden: Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zullen de grootste tekorten aan zorgpersoneel tegen 2030 vooral in landen in Afrika, Zuidoost-Azië en het oostelijke Middellandse Zeegebied worden verwacht. Deze landen hebben vaak te maken met ‘braindrain’, waarbij opgeleid personeel vertrekt naar rijkere landen voor betere werkomstandigheden en salarissen.
- Kortom, de schaarste aan zorgpersoneel is een wereldwijd gedeelde uitdaging, waarbij landen van elkaar proberen te leren en oplossingen te vinden, maar met aanzienlijke regionale verschillen in de omvang van het probleem.
